Feminisme en geëmancipeerde vrouwen in de Tora

Van 17-23 september lezen we Rachel, ‘Schaap’. Dat is aflevering nr. 29 van ons driejarig bijbelleesrooster.
Het is de derde keer dat de portie lezingen is genoemd naar een belangrijke vrouw uit de Tora (eerder lazen we Saraï nr. 15 en Lea nr. 28). Net als de andere vrouwen in Genesis, hoeft Rachel niet te emanciperen. Zij is het feminisme voorbij. Ze heeft het feminisme niet nodig, omdat haar rol en positie als vrouw haar past. Ze wórdt niet achtergesteld op de man.

feminisme is nergens voor nodigWe lezen:

• Mozes: Genesis 30:22-31:2
• Psalm: Psalm 25
• Koning: 2 Samuël 18:4-28
• Profeet: Jesaja 60:15-61:3
• Evangelie: Johannes 13:31-14:4
• Apostel: Handelingen 14:19-28

Het verbindende thema is: Het Evangelie maakt onderscheid. Zie verder de parasja-studie van deze week.

Steunt de Tora het feminisme?

Sommige gelovigen kijken de feministen nogal scheef aan. Paulus heeft de vrouw toch haar plaats gewezen? “Vrouw, zwijg en onderwerp je aan het gezag van de man” was eeuwenlang het orthodoxe ‘mantra’. Niet alleen bij christenen, maar ook bij Joden en moslims.
Veel mensen denken dat de Bijbel hier de oorzaak van is. Onze samenleving heeft dan ook vaak niets goeds over de Bijbel te melden, omdat vrouwen daarin niet zouden meetellen. Maar dat  klopt helemaal niet. De Bijbel helpt de geëmancipeerde vrouw juist een stap verder.

In de Tora luisteren de mannen naar de vrouw in plaats van andersom. Zo lazen we vorige week bijvoorbeeld dat Jakob zijn derde zoon Levi noemt, omdat Lea daarop aanstuurde.*
Abraham wordt door God zelfs aangesproken met: “luister naar je vrouw!” (21:12). Nog een voorbeeld: Hagar draaft helemaal door in Gen. 16, als ze merkt hoe zij als vrouw erkend en gezien wordt in de tent van Abraham.

Ook deze week zien we een vrouw die alle ruimte heeft om zichzelf te ontplooien, en haar frustraties en verlangens te uiten. Jakob respecteert alles wat Rachel zegt en doet, ondanks dat de manier waarop nogal discutabel is. God zegent juist háár met de geboorte van Jozef die het meest zuivere beeld is van Jezus in de Tora. Rachel had geen feminisme nodig! Ze was, net als de andere vrouwen in Genesis, vrij om zichzelf te zijn. De Tora is dus niet alleen vóór de emancipatie van de vrouw, maar gaat zelfs een stap verder en erkent haar rol als onderscheiden van de man!

“Echt niet, Genesis doet aan vrouwenhandel!”

Het punt wat ik hierboven maak, wordt misschien niet makkelijk herkend. Want vaak wordt de Bijbel heel vluchtig gelezen. En inderdaad komt het voor dat vrouwen als kinderfabrieken en als lustobject worden gebruikt. Maar dit wordt helemaal niet als norm gegeven in de Tora! Het punt is nu juist dat dit de norm was van de volken die toen leefden. Abraham en zijn zonen maken het grote verschil hierin. Zo laat Genesis de wereld zien als een plaats waar uitbuiting van de vrouw de norm is (Abrahams gemeenschap is daar bang voor, zie Gen. 12, 20 en 26). Genesis maakt een contrast doordat voor Abraham, Izak en Jakob de vrouwen gelijkwaardig zijn aan de man.

Hoe kan het dan dat Jakob óók meerdere vrouwen heeft, net als de volken? God ziet dit alleen maar door de vingers, omdat Jakob een zoon is van zijn tijd. Bij de volken van toen was dit de norm, en Jakob glijdt daarin terug bij Laban. Maar het is niet de norm van God in Genesis, waar Adam maar één vrouw heeft. Als Abraham een tweede vrouw neemt, verliest hij daardoor dús een stuk zuiverheid en puurheid. Het loopt dan ook uit op een scheiding van zijn tweede vrouw, want de norm van Genesis is monogamie (zie ook Noach en zijn zonen).

Dat Jakob weer terugvalt in heidense gebruiken is jammer, maar dat God zijn falen desondanks gebruikt om Israël op te bouwen, dát is Evangelie. Jammer is ook dat een gebrekkige interpretatie van Paulus de oorspronkelijke norm van de Tora heeft vervangen…

Het feminisme voorbij

De Tora gaat een stap verder dan het feminisme. Het blijft niet hangen in een strijd om gelijk te zijn aan de man, of gelijk te worden beoordeeld. Dat is ook niet reëel, dat kan iedereen zien. Ze verschillen in vorm, in schoonheid, in kracht, in communiceren. Mannen en vrouwen zijn verschillende wezens, zo simpel is het. Vrouwen in de Tora hoeven dus ook niet te blijven strijden om ‘precies gelijk te kunnen functioneren’ als de man. Dat is nergens goed voor. Ook vrouwen mogen een keer een stap verder komen.

En die stap verder is dat mannen en vrouwen in Genesis mogen bloeien als de oorspronkelijke en unieke mens, zoals ze geschapen zijn:
Veel dingen doen mannen en vrouwen allebei: de beoefening van het herdersvak bijvoorbeeld, lezen we deze week.
Veel dingen doen mannen onderling: ruzie maken over de verdeling van bezittingen bijvoorbeeld, lezen we deze week.
Veel dingen doen vrouwen onderling: ruzie maken over het vormen van een gezin bijvoorbeeld, lezen we deze week…

Juist doordat de vrouw en de man uniek zijn geschapen, horen ze zich met unieke dingen bezig te houden. Mannen en vrouwen hebben hun eigen talenten, hun eigen worsteling én hun eigen verantwoordelijkheid. Gelijkwaardigheid zouden we net als in de Tora moeten veronderstellen, in plaats van ervoor te strijden door midden van het feminisme. Want met die strijd kom je geen stap verder, en kunnen mannen en vrouwen nog steeds niet in hun eigen uniek-zijn groeien.

En de ‘onderwerping aan de man’ dan?

Paulus en Petrus worden vaak vertaald alsof vrouwen zich moeten ‘onderwerpen aan het gezag’ van de man (zo vertaalt de NBV hypotasso in 1 Petrus 3:1 bijvoorbeeld). Maar er staat helemaal nergens ‘gezag’ (eksoesia, G1849) in de Griekse tekst! Hier niet, en nergens bij dit onderwerp. Het gaat in het Grieks om het erkennen en innemen van de plaats die iemand toebehoort (zie het Griekse tasso, G5021). Nu we weten hoe de norm in de Tora gegeven is, weten we ook hoe dit door de apostelen bedoeld is. Als je de Tora echter niet wilt kennen, dan kun je er alle kanten mee op.

Wat is jouw mening over het feminisme?

 

______________________________
* Gen 29:34 zegt in het Hebreeuws ‘hij noemt’, (kara) i.p.v. ‘zij noemt’ (tikra) zoals in vs. 32 en 33)

3 reacties

  1. Henk Zeeman
    ·

    Ik weet wel dat ik ook een eigen plekje en tempo heb 😉

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *